{"id":979,"date":"2012-01-25T05:35:08","date_gmt":"2012-01-25T05:35:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.erodzina.eu\/?p=979"},"modified":"2012-01-25T05:35:08","modified_gmt":"2012-01-25T05:35:08","slug":"estetyka-pajaka","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/2012\/01\/25\/estetyka-pajaka\/","title":{"rendered":"Estetyka paj\u0105ka"},"content":{"rendered":"
On, in\u017cynier i wynalazca, zaj\u0119ty udoskonalaniem swoich
\n\u017cywych maszyn, cierpie\u0107 musia\u0142 nieustannym mieszaniem si\u0119
\n\u017ce\u0144skiego pierwiastka do jego m\u0119skich zamys\u0142\u00f3w.(…)
\nPorobi\u0142 szczypawki, paj\u0105ki. Zbrojne maszyny, wojownicze aparaty,
\nnajdok\u0142adniej pozbawione uroku, ale za to gro\u017ane i wytrwa\u0142e.(…)
\nBogini nadbieg\u0142a w trakcie powstawania i wkraczania w \u017cycie
\ntych surowych modeli i zd\u0105\u017cy\u0142a jeszcze tchn\u0105\u0107 zielonego z\u0142ota
\nna jak\u0105\u015b bezspornie brzydk\u0105 much\u0119. Zmartwiona widokiem
\ngnilnego chrz\u0105szcza, rozpyli\u0142a na niego tyle metalo-lazuru,
\n\u017ce zamieni\u0142a go niechc\u0105cy w \u017cywy klejnot, z czego \u015bmia\u0142 si\u0119 On,
\na\u017c mu z r\u0105k wypad\u0142 suchy paj\u0105k-kosiarz, trac\u0105c w tym wypadku
\npo\u0142ow\u0119 jednej z d\u0142ugich swoich n\u00f3g.
\n[Maria Pawlikowska-Jasnorzewska]<\/em><\/div>\n


\n<\/p>\n

     Fobie leczy si\u0119 przez kontakt. Pacjenci sk\u0142aniani s\u0105 do przebywania z obiektem swoich l\u0119k\u00f3w w celu oswojenia go. Czasem g\u0142o\u015bne opowiedzenie o swojej fobii sprawia, \u017ce znika. Arachnofobia jest jednym z cz\u0119stszych kobiecych l\u0119k\u00f3w. Niech ten artyku\u0142 b\u0119dzie rodzajem egzorcyzmu, kt\u00f3ry nad nim odprawi\u0119.
\n     Paj\u0105k\u00f3w prawie nikt nie lubi. Wiele os\u00f3b odwraca si\u0119 od nich z okrzykiem wstr\u0119tu lub strachu. Do powstania niechlubnej opinii o paj\u0105ku przyczyni\u0142a si\u0119 obserwacja jego tajemniczego trybu \u017cycia. Kryj\u0105cy si\u0119 w ciemnych zakamarkach, poluj\u0105cy noc\u0105, uciekaj\u0105cy pionowo po \u015bcianach wzbudza odraz\u0119 i strach. Panuje przekonanie, \u017ce paj\u0105k, mieszkaniec ruin to znak \u015bmierci i zapomnienia. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce gdy zjawia si\u0119 wieczorem, oznacza z\u0142\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0119 dla domostwa.<\/p>\n

\nMimo tych pozytywnych,
ludowych stron paj\u0119czej
dzia\u0142alno\u015bci nie mo\u017cna
zaprzeczy\u0107, \u017ce skojarzenia
z nim zwi\u0105zane s\u0105 raczej
pejoratywne. Opr\u00f3cz trybu
\u017cycia i sposobu polowania,
uroku nie dodaje mu
sam wygl\u0105d.<\/b><\/p>\n

     Paj\u0105k obecny jest w kulturze od dawna. W greckiej mitologii znana by\u0142a opowie\u015b\u0107 o Arachne \u2013 prz\u0105dce, kt\u00f3ra umia\u0142a tka\u0107 pi\u0119kniej ni\u017c Atena. Bogini ze z\u0142o\u015bci podar\u0142a p\u0142\u00f3tno konkurentki, ta za\u015b pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo. Skruszona Atena przywr\u00f3ci\u0142a j\u0105 do \u017cycia pod postaci\u0105 paj\u0105ka w\u0142a\u015bnie. Mit ten przynosi ze sob\u0105 dwa skojarzenia odnosz\u0105ce si\u0119 do paj\u0105ka: pierwsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z pracowito\u015bci\u0105, zr\u0119czno\u015bci\u0105, kunsztem, drugie ma charakter negatywny, oznacza zawi\u015b\u0107, \u015bmier\u0107, tragedi\u0119.
\n     W Indiach, ze wzgl\u0119du promienist\u0105 sie\u0107 i centraln\u0105 w niej pozycj\u0119 paj\u0105ka, uchodzi za symbol kosmicznego \u0142adu. W Biblii jest symbolem krucho\u015bci i pr\u00f3\u017cnej nadziei (utkana przez niego sie\u0107 \u0142atwo daje si\u0119 zniszczy\u0107).
\n     W powszechnym odbiorze paj\u0105k zajmuje miejsce po ciemnej stronie. Z\u0142o symbolizowane jest zazwyczaj przez to, co ciemne, nieznane, kobiece i zwi\u0105zane z ksi\u0119\u017cycem (w opozycji do tego, co jasne, poznane, m\u0119skie i zwi\u0105zane ze s\u0142o\u0144cem). W\u015br\u00f3d symboli zwierz\u0119cych, zasad\u0119 Z\u0142a uciele\u015bniaj\u0105 przewa\u017cnie zwierz\u0119ta pe\u0142zaj\u0105ce: w\u0119\u017ce, jaszczurki, smoki, robaki i w\u0142a\u015bnie paj\u0105ki. Paj\u0105k w legendach zwi\u0105zany by\u0142 z ksi\u0119\u017cycem i czarn\u0105 magi\u0105. Z\u0142a wied\u017ama z ba\u015bni za towarzysza ma kota, sow\u0119 lub paj\u0105ka (zwierz\u0119ta aktywne noc\u0105). Czary, magia i tajemnica kojarz\u0105 si\u0119 z paj\u0105kiem nie tylko ze wzgl\u0119du na tryb \u017cycia, jaki prowadzi (noc), miejsca, kt\u00f3re wybiera na mieszkanie (wilgotne, ciemne, zapuszczone, odleg\u0142e), ale i na spos\u00f3b w jaki poluje \u2013 podst\u0119pnie chwyta w sie\u0107, pozwala szamota\u0107 si\u0119 i walczy\u0107, podczas gdy sam zaczajony czeka na rezygnacj\u0119 i wtedy zadaje \u015bmiertelny cios. St\u0105d bierze si\u0119 powiedzenie \u201ez\u0142apany w paj\u0119cz\u0105 sie\u0107\u201d o kim\u015b z\u0142apanym w pu\u0142apk\u0119 bez wyj\u015bcia.
\n
[smartads]
\n     A jednak paj\u0105k w tradycji ludowej to nie tylko samo z\u0142o. Czasem oznacza on dobr\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0119. Poga\u0144ski zwyczaj zabrania zabijania paj\u0105k\u00f3w w domu. Dobr\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0105 s\u0105 te\u017c ma\u0142e czerwone paj\u0105ki, najlepiej widziane z rana. Cierpliwo\u015b\u0107, roztropno\u015b\u0107 i ostro\u017cno\u015b\u0107 paj\u0105ka mia\u0142y by\u0107 wzorem dla gospodarza. Poza tym paj\u0105k bywa po\u017cyteczny \u2013 zjada muchy. Po\u017cyteczna i u\u017cyteczna bywa\u0142a te\u017c paj\u0119cza sie\u0107. Wedle poda\u0144 paj\u0105k zas\u0142oni\u0142 swoj\u0105 sieci\u0105 wej\u015bcie do jaskini, w kt\u00f3rej ukrywa\u0142 si\u0119 W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek. Podobna legenda dotyczy kryj\u00f3wki Mahometa. \u015acigaj\u0105cy kr\u00f3la i proroka oprawcy mieli zosta\u0107 zmyleni zamkni\u0119tym wej\u015bciem i pogna\u0107 dalej. Tak\u017ce medycyna korzysta\u0142a z leczniczych walor\u00f3w paj\u0119czej sieci. W sienkiewiczowskim Potopie rana g\u0142owy Kmicica zagoi\u0142a si\u0119 leczona ok\u0142adem z chleba zgniecionego z paj\u0119czyn\u0105. Szekspir pisa\u0142 w \u015anie nocy letniej: \u201eDobra pani paj\u0119czyno, gdy sie skalecz\u0119 w palec, \u015bmia\u0142o si\u0119 do twej us\u0142ugi odwo\u0142am\u201d. Wedle przepis\u00f3w medycyny ludowej, by pozby\u0107 si\u0119 gor\u0105czki trzeba roz\u0142upa\u0107 orzech i do \u015brodka w\u0142o\u017cy\u0107 \u017cywego paj\u0105ka i taki amulet nosi\u0107 przez 48 godzin. Mo\u017cna te\u017c poda\u0107 ob\u0142o\u017cnie choremu paj\u0105ka do zjedzenia.\n<\/div>\n

<\/p>\n

\n     Mimo tych pozytywnych, ludowych stron paj\u0119czej dzia\u0142alno\u015bci nie mo\u017cna zaprzeczy\u0107, \u017ce skojarzenia z nim zwi\u0105zane s\u0105 raczej pejoratywne. Opr\u00f3cz trybu \u017cycia i sposobu polowania, uroku nie dodaje mu sam wygl\u0105d. Patrz\u0105c na paj\u0105ka, doznajemy przyp\u0142ywu negatywnych emocji. Paj\u0105k wydaje si\u0119 nam brzydki, wr\u0119cz odra\u017caj\u0105cy. Kanony pi\u0119kna powsta\u0142e w staro\u017cytno\u015bci aktualne s\u0105 do dzi\u015b. Czy paj\u0105k by\u0142 zatem brzydki dla staro\u017cytnego Greka?
\n     Cz\u0142owiek antyku pe\u0142en by\u0142 podziwu dla \u015bwiata. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u201epi\u0119kno jest najwi\u0119kszym dzie\u0142em sztuki (Chryzop). Cyceron pisa\u0142 \u201e\u015awiat ma w sobie tyle pi\u0119kna, \u017ce o niczym pi\u0119kniejszym pomy\u015ble\u0107 nie mo\u017cna\u201d. Zatem paj\u0105k, jako cze\u015b\u0107 pi\u0119knej natury, jest czy nie jest pi\u0119kny?
\n     Szczeg\u00f3lnym kultem otaczano w Grecji pi\u0119kno proporcji. Rzeczy proporcjonalne s\u0105 pi\u0119kne, bo s\u0105 harmonijne i symetryczne. Paj\u0105k jest symetryczny (8 odn\u00f3\u017cy r\u00f3wno otacza g\u0142owotu\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry jest okr\u0105g\u0142y, a to co okr\u0105g\u0142e jest symetryczne), ale jednocze\u015bnie symetrii mu brak \u2013 cz\u0119\u015bci cia\u0142a s\u0105 niewsp\u00f3\u0142mierne. Du\u017ca g\u0142owa nie pasuje do d\u0142ugich n\u00f3g. Opr\u00f3cz pi\u0119kna proporcji istnieje tak\u017ce poj\u0119cie pi\u0119kna odpowiednio\u015bci. Wedle Sokratesa pi\u0119kno polega na zgodno\u015bci przedmiotu z celem. Paj\u0105k jest zatem pi\u0119kny, skoro natura ukszta\u0142towa\u0142a jego form\u0119 tak, by m\u00f3g\u0142 \u017cy\u0107 zgodnie ze swoim przeznaczeniem. A zatem: pi\u0119kne jest to, co stworzone przez natur\u0119, to co symetryczne i to, co u\u017cyteczne. Paj\u0105k jest pi\u0119kny.
\n     Ale to rozwa\u017cania teoretyczne. Nie zawsze to, co pi\u0119kne obiektywnie (zgodne z kanonem, ustalonymi zasadami), jest pi\u0119kne wed\u0142ug konkretnego ogl\u0105daj\u0105cego. Jako \u017ce \u201edla psa najpi\u0119kniejszy jest pies, a dla wo\u0142u w\u00f3\u0142\u201d (Epicharm) a \u201ewszystko jest pi\u0119kne i wszystko jest brzydkie\u201d mo\u017cna paj\u0105ka oceni\u0107 subiektywnie. I uzna\u0107 go za paskudnego. Dla cz\u0142owieka bowiem, najpi\u0119kniejszy jest cz\u0142owiek, a wszystko, co go nie przypomina, bo ma wi\u0119cej odn\u00f3\u017cy i odw\u0142ok, jest brzydkie. Brzydkie jest brzydkim tylko w odniesieniu do czego\u015b.
\n     W wielu ba\u015bniach pojawia si\u0119 motyw ksi\u0119cia zakl\u0119tego w potwora. Jest brzydki w stosunku do ksi\u0119\u017cniczki, kt\u00f3ra musi go pokocha\u0107, dostrzeg\u0142szy jego prawdziwe wewn\u0119trzne pi\u0119kno (\u201ePi\u0119kna i Bestia\u201d). Ten sam motyw zakl\u0119cia w brzydot\u0119 pojawia si\u0119 u Kafki (\u201ePrzemiana\u201d) czy Schulza (\u201eSklepy cynamonowe\u201d). Tylko zako\u0144czenie jest takie ma\u0142o ba\u015bniowe.
\n
[smartads]
\n     Paj\u0105k jest te\u017c cz\u0119stym bohaterem kultury popularnej . Pojawia si\u0119 tam w obu swoich ods\u0142onach. Okrutny i krwio\u017cerczy stanowi powa\u017cne zagro\u017cenie (\u201eW\u0142adca Pier\u015bcieni\u201d, \u201eHarry Potter\u201d), ale mo\u017ce by\u0107 te\u017c pozytywnym, sympatycznym bohaterem (\u201ePaj\u0105k Chwat wszystkich brat\u201d, paj\u0119czyca Tekla).
\n     Paj\u0119cza sie\u0107, delikatna tkanina ozdobiona kroplami rosy pojawia si\u0119 cz\u0119sto jako element dekoracyjny (Popatrz, paj\u0105ki tka\u0142y welon tw\u00f3j \u015bpiewali Skaldowie). M\u00f3wi si\u0119 o delikatnej materii, \u017ce jest lekka jak paj\u0119czynka. Motyw paj\u0105ka i paj\u0119czyny pojawia si\u0119 te\u017c w sztuce jubilerskiej.
\n     Swoje specjalne miejsce w kulturze ma tak\u017ce Spiderman. Cz\u0142owiek-paj\u0105k. Jako m\u0142ody ch\u0142opiec zosta\u0142 ugryziony przez radioaktywnego paj\u0105ka i od tego czasu posiada paj\u0119cze zdolno\u015bci, kt\u00f3re wykorzystuje walcz\u0105c ze z\u0142em. Poza tym Spiderman jest mi\u0142ym ch\u0142opcem o sympatycznej powierzchowno\u015bci. Nawet jego paj\u0119czy kostium budzi sympati\u0119. Mo\u017ce nie jest pi\u0119kny, ale te\u017c nie odra\u017caj\u0105cy.
\n     Kultura masowa lubi paj\u0105ka. Mo\u017ce zamiast patrze\u0107 na zewn\u0119trzn\u0105 pow\u0142ok\u0119, warto wnikn\u0105\u0107 pod ni\u0105, by zobaczy\u0107 prawdziwe pi\u0119kno.<\/p>\n

Anna Rozwadowska<\/em><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

On, in\u017cynier i wynalazca, zaj\u0119ty udoskonalaniem swoich \u017cywych maszyn, cierpie\u0107 musia\u0142 nieustannym mieszaniem si\u0119 \u017ce\u0144skiego pierwiastka do jego m\u0119skich zamys\u0142\u00f3w.(…) Porobi\u0142 szczypawki, paj\u0105ki. Zbrojne maszyny, wojownicze aparaty, najdok\u0142adniej pozbawione uroku, ale za to gro\u017ane i wytrwa\u0142e.(…) Bogini nadbieg\u0142a w trakcie powstawania i wkraczania w \u017cycie tych surowych modeli i zd\u0105\u017cy\u0142a jeszcze tchn\u0105\u0107 zielonego z\u0142ota na … <\/p>\n

Czytaj dalej Estetyka paj\u0105ka<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60,70,54],"tags":[359,701,702,1179],"class_list":["post-979","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-anna-rozwadowska","category-felietony","category-zycie-wokol-nas","tag-fobia-zwiazana-z-pajakami","tag-pajak","tag-pajaki","tag-wyglad-pajaka","entry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=979"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/979\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erodzina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}